The foretelling of reflections in a guaranteed man’s heroic frame of mind

Er is een mooie scène in Mad Men, een populaire tv-serie die zich afspeelt in de New Yorkse reclamewereld van de jaren ’60, waarin Don Draper, het mannelijk hoofdpersonage, in een intiem gesprek verwikkeld zit met zijn geheime minnares Rachel Menken.

Don: What you call love was invented by guys like me to sell nylons.

Rachel: Is that right?

Don: Pretty sure about it. You’re born alone and you die alone and this world just drops a bunch of rules on top of you to make you forget those facts, but I never forget. I’m living like there’s no tomorrow, because there isn’t one.

Rachel: I don’t think I realized it until this moment, but it must be hard being a man, too.

 

Vooral die laatste zin blijft in je hoofd spoken. It must be hard being a man, too. Niet alleen zijn Rachels woorden tekenend voor het tijdsklimaat van de de serie, er schuilt ook een subtiele ontluistering in. Alsof ze een fundamentele wijsheid op het spoor is gekomen, een verborgen verstandhouding die haar – als vrouw – met haar mannelijke tegenspeler verbindt. Ze staart hem aan alsof ze in de spiegel kijkt. Don Draper, het mannelijk stereotype van de serie, is plots niet meer helemaal zichzelf, maar wordt een soort poseur. Voor even valt zijn masker af, hij wordt het slachtoffer van zijn viriele overacting. In Rachels ogen is Don niet langer de stoere, dominante macho, maar een kwetsbare man die een overtuigend personage tracht neer te zetten. Hun tête-à-tête toont zich als wat het altijd al was: een gewiekst rollenspel.

Living like there’s no tomorrow, is dat nu net niet wat ook klassieke helden typeert? De good guys die zich boven de wet verheven zien, en zich zonder verpinken en met veel bravoure in de strijd werpen voor het goede doel? Die zich onversaagd begeven op een queeste die hen god weet waar zal brengen? Nochtans komen ze in vele vormen en maten. Zo is er naast de klassieke held ook de superheld, de actieheld of de tragische held. En dan heb je nog verwante heroïsche figuren als ridders, heiligen, cowboys of avonturiers. Voer voor jongensdromen.

Heldencultussen zijn eeuwenoud, en nauw verweven met de populaire cultuur. Zoals een volk zijn helden nodig heeft, is een held ook niets zonder zijn volk. Maar tussenbeide gaapt steeds een kloof. Een klassieke held is bovenmenselijk, onaantastbaar, en dus ook geplaagd door een diepe eenzaamheid. Zijn heroïsche rol rust als een zware last op zijn schouders, een noodlottige missie die hij maar niet van zich kan afschudden.

Tom Woestenborghs lijkt zo zijn eigen heldenhulde te willen brengen. En welke locatie spreekt hiervoor meer tot de verbeelding dan de Broeltorens in Kortrijk? Als middeleeuwse ridders die de de tands des tijds dapper doorstaan hebben, staan zij plechtstatig tegenover elkaar, gescheiden door de rivier die ze dienden te surveilleren.

Hier wordt een zevental nieuwe werken getoond, waarin de kunstenaar het heroïsche portret als thema verkent, nu eens schalks of ironisch, dan weer nostalgisch of oprecht. Elk werk is een iconisch, monumentaal tafereel dat schatplichtig is aan een bepaalde beeldcultuur. Door het verfijnde gebruik van verschillende lagen kleurfolie slaagt de kunstenaar erin om een schilderkunstig effect te bereiken dat het beeld van binnenuit lijkt te doen oplichten.

The Offering vertrekt vanuit een bekende foto van de bekende Italiaanse wielrenner Fabio Casartelli, die in 1995 dodelijk ten val kwam bij een afdaling in de Tour de France. Zijn foetusachtige lichaamspose is haast niets veranderd, alsof hij zijn eigen dood in fietste. Casartelli, een martelaar van zijn heldensport.

Manifestation by attribute haalt één element naar voren uit een soort van reclamebeeld: de houthakkersbijl als een verdienstelijk viriliteitssymbool. Het attribuut vult het tekort in van zijn drager en verbergt het tegelijkertijd. De verborgen boodschap: wie een échte man wil zijn, kan zich steeds inkopen.

In dezelfde lijn ligt het werk Hunting Piece, dat vertrekt vanuit de esthetisering van vuurwapens. De verheerlijking van het bucolische leven uit zich in een decoratief tafereel waarbinnen de jager zelf een dubieuze positie inneemt. Door deze esthetiek een visuele autonomie te verlenen, laat dit werk zich evengoed lezen als een commentaar op het gebruik van ornamentiek in de beeldende kunst.

Gunman posing as gunman taking a gunman pose is een portret van Klingon personage Worf uit een Space Western episode van Star Trek. Hier versmelt het personage met zijn attribuut tot een uitgehold rolmodel. Fictie en realiteit, masker en gelaat, schuiven over elkaar.

Net als in YIELD, worden in het werk Romantic expression of a pain well contained twee historische lagen en stijlen tegenover elkaar geplaatst. Twee tijdperken kijken elkaar in de ogen: een gewonde ruiter van de hand van de Romantische schilder Théodore Géricault, en een personage uit een beeldverhaal, goed anderhalve eeuw later. In de stille herkenning van hun blik spreekt dezelfde onzekerheid, hetzelfde aarzelend verlangen naar een verloren identiteit, dezelfde diepgewortelde angst om van hun voetstuk te vallen. It must be hard being a hero, too.